Mu gihe uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) bukomeje kuba isibaniro ry’imirwano hagati y’ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro, Perezida Félix Tshisekedi yatangaje ko amatora ateganyijwe mu mwaka wa 2028 adashobora kuba mu gihe ikibazo cy’umutekano kizaba kigihari.
Aya magambo yahise ateza impaka zikomeye muri RDC no hanze yayo.
Hari abayafashe nk’ubutumwa bushyira imbere umutekano w’igihugu, mu gihe abandi bayabonamo intangiriro y’urugendo rushobora gutuma manda ya Perezida yongerwa binyuze mu bihe bidasanzwe.
Intambara ishobora guhinduka intwaro ya politiki?
Mu mateka ya Afurika no mu bindi bice by’isi, abayobozi benshi bakunze kwifashisha ibihe by’intambara cyangwa ibibazo by’umutekano kugira ngo basubike amatora cyangwa bongere igihe bamara ku butegetsi.
Amagambo ya Tshisekedi ashobora gusobanurwa mu buryo bubiri butandukanye.
Gushyira imbere umutekano mbere y’amatora
Ku ruhande rumwe, uburasirazuba bwa RDC buracyugarijwe n’ibibazo bikomeye by’umutekano.
Imijyi myinshi yagiye ihinduranya ubuyobozi hagati y’ingabo za Leta n’umutwe wa M23.
Muri iyo mimerere, gutegura amatora yizewe bishobora kugorana kubera abaturage benshi bamaze kwimurwa n’intambara, ibice bimwe bitarimo ubuyobozi bwa Leta ndetse n’umutekano w’abatora n’abakandida ushobora kutizerwa.
Abashyigikiye Perezida bavuga ko amatora atabaye mu mutekano ashobora guteza ibibazo birenze ibyo igihugu gifite ubu.
Gutegura uburyo bwo kuguma ku butegetsi?
Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko aya magambo ashobora kuba intangiriro yo gutegura uburyo bwo gukomeza gutegeka nyuma ya 2028.
Bashingira ku kuba mu myaka yashize harabaye ibiganiro ku guhindura Itegeko Nshinga, impaka ku gihe manda za Perezida zigomba kumara ndetse n’ubutegetsi bukomeje kugaragaza ikibazo cy’umutekano nk’icyo gihugu gikwiye gushyira imbere kurusha ibindi.
Niba intambara ikomeje mu myaka ibiri cyangwa itatu iri imbere, bishobora gutuma havuka igitekerezo cyo gushyiraho inzibacyuho cyangwa ubuyobozi bw’agateganyo.
Ese gukomeza intambara byaba mu nyungu za Tshisekedi?
Mu rwego rwa politiki, intambara ishobora gutanga inyungu zimwe zirimo gutuma abaturage bibanda ku kibazo cy’umutekano aho kwibanda ku bibazo by’ubukungu, gukusanya inkunga mpuzamahanga no guhuza abaturage inyuma y’umukuru w’igihugu.
Ariko kandi, ifite ingaruka zikomeye zirimo umunaniro w’abaturage, igabanuka ry’ubukungu, kutizera ubuyobozi ndetse no kwinuba kw’abaterankunga mpuzamahanga.
Ni yo mpamvu inyungu za politiki z’igihe gito zishobora kuvamo igihombo gikomeye mu gihe kirekire.
M23 ishobora kubibonamo ayahe mahirwe?
Niba Kinshasa ikomeje kuvuga ko amatora ashobora gusubikwa kubera intambara, M23 ishobora gukoresha uwo murongo mu kugaragaza ko ubutegetsi buri gukoresha intambara nk’urwitwazo rwa politiki, ko ibibazo bya RDC bidashobora gukemurwa n’intambara gusa ndetse ko hakenewe ibiganiro bya politiki birenze ibikorwa bya gisirikare.
Ibi bishobora kongera igitutu ku buyobozi bwa Kinshasa imbere mu gihugu no ku rwego mpuzamahanga.
Umuryango mpuzamahanga uzabyakira ute?
Ibihugu byinshi byo mu Burengerazuba bw’isi n’imiryango mpuzamahanga bishyira imbere kubahiriza Itegeko Nshinga, guhererekanya ubutegetsi mu mahoro no kubahiriza amatora mu gihe cyagenwe.
Niba byatangiye kugaragara ko intambara ikoreshwa nk’impamvu yo gusubika amatora, bishobora gutuma habaho igitutu cya dipolomasi, gusaba ibiganiro bya politiki byagutse ndetse no kugabanya inkunga zimwe na zimwe.
Muri make, amagambo ya Tshisekedi ku matora ya 2028 ashobora kuba ari ukuburira abaturage ko umutekano ari wo uzagena ejo hazaza h’igihugu.
Ariko kandi, ashobora gufungura impaka nshya ku hazaza h’ubutegetsi bwe.
Ikigaragara ni uko hagati ya 2026 na 2028, intambara yo mu burasirazuba bwa RDC ishobora kutazaba ikibazo cya gisirikare gusa, ahubwo ishobora no kuba ikibuga gikomeye cy’imibare ya politiki izagena uzayobora RDC nyuma ya 2028.
Gusa, nk’uko amateka ya RDC abyerekana, igihe cyose ikibazo cy’umutekano cyinjijwe mu mibare y’amatora n’ubutegetsi, impaka ziba nyinshi kurusha ibisubizo.
Ni yo mpamvu imyaka ibiri iri imbere ishobora kuzaba ingenzi mu kugena niba amagambo ya Tshisekedi yari impuruza ku mutekano cyangwa intangiriro y’impinduka nshya muri politiki ya RDC.
